ΑΡΧΕΙΟ ΤΕΥΧΩΝ

2007

Τεύχος 9

Ειδικό θεματικό τεύχος: Πολιτισμικές ταυτότητες

"Η πολυπολιτισμικότητα πέρα από την ανεκτικότητα"

Donaldo Macedo

         

2007

Τεύχος 9

Ειδικό θεματικό τεύχος: Πολιτισμικές ταυτότητες

"Η πολυπολιτισμικότητα πέρα από την ανεκτικότητα"

Donaldo Macedo

Περίληψη

H πολιτισμική ετερότητα, ως έννοια, δεν είναι απλώς το συνονθύλευμα πολιτισμικών εκδηλώσεων διαφορετικών μεταξύ τους κουλτούρων, που στοχεύουν στο να διατηρήσουν καλύτερους δεσμούς με τις κυρίαρχες πολιτισμικές ομάδες. Τα διάφορα εκπαιδευτικά προγράμματα σπάνια λαμβάνουν υπόψη τους τα παρακάτω σημαντικά σημεία:
• Η πολυπολιτισμικότητα δεν είναι απλώς η συνύπαρξη διαφόρων, συμμετρικά οργανωμένων, πολιτισμικών ομάδων,
• Η έρευνα για πολυπολιτισμικά θέματα είναι μια μελέτη για άλλες πολιτισμικές ομάδες που αποτελούν πολιτισμικά αντικείμενα. Όπως έχει επισημάνει και ο Paulo Freire υπάρχουν πολιτισμικές διαφορές οι οποίες καθορίζονται από παράγοντες, όπως η φυλή, η εθνικότητα, το φύλο και η κοινωνική τάξη με διαφορετική επιρροή για κάθε περίπτωση μαθητών,
• Η δημιουργία διαπολιτισμικών προγραμμάτων προϋποθέτει ότι η μελέτη και η ανάλυση υποδεέστερων πολιτισμικών ομάδων μπορεί και θα πρέπει να γίνεται με τη χρήση της κυρίαρχης γλώσσας αυτών.
Ο Macedo στο άρθρο του εξετάζει την έννοια της πολυπολιτισμικότητας χρησιμοποιώντας τον παράγοντα «φυλή», χωρίς να μειώνει την αξία και των άλλων παραγόντων που προαναφέρθηκαν. Έπειτα και από κάποια περιστατικά ξενοφοβίας σε γνωστά Πανεπιστήμια των Ηνωμένων Πολιτειών, επισημαίνει στο άρθρο του ότι η μεγαλύτερη πρόκληση που έχει να αντιμετωπίσει σήμερα ο εκπαιδευτικός είναι ο «πολιτισμικός πόλεμος», όμως η φωνή του κάθε λαού είναι ένα δημοκρατικό δικαίωμα που δεν παρέχεται από καμία ανώτερη φυλή ως «δώρο».
Η διαπολιτισμική εκπαίδευση στοχεύοντας στη διατήρηση της πολιτισμικής ανεκτικότητας δεν έχει κατορθώσει να αποβάλλει το στοιχείο της υπεροχής. Το αυξανόμενο χάσμα μεταξύ πλούσιων και φτωχών χωρών έχει επιτείνει το φαινόμενο της μετανάστευσης από τις δεύτερες προς τις πρώτες και αυτό με τη σειρά του έχει οδηγήσει σε πιο έντονες εκδηλώσεις ρατσιστικών και ξενοφοβικών περιστατικών. Στο πλαίσιο αυτό οι εκπαιδευτικοί των διαπολιτισμικών προγραμμάτων διδάσκοντας την πολιτισμική ανοχή αδυνατούν να κατανοήσουν την νέο-αποικιακή ιδεολογία που διαμορφώνει όλη τη συζήτηση περί πολυπολιτισμικότητας σήμερα. Μιας ιδεολογίας που διαφοροποιεί ένα πολιτισμικά υποδεέστερο άτομο που προσπαθεί να γίνει δεκτό από τον κυρίαρχο πολιτισμό από ένα πολιτισμικά κυρίαρχο άτομο που ανήκει σε δύο πολιτισμούς. Η κοινωνία μας, δηλαδή δείχνει διαφορετικό βαθμό ανοχής σε άτομα που ανήκουν σε δυο πολιτισμούς με καθοριστικό παράγοντα το ποιος από αυτούς είναι κυρίαρχος.
Συχνά, οι εμπειρικές έρευνες οδηγούν σε λανθασμένα συμπεράσματα διότι δε λαμβάνουν υπόψη την κοινωνικοπολιτισμική πραγματικότητα. Δεν υπάρχουν, λοιπόν γενετικοί λόγοι που το επίπεδο νοημοσύνης των μαύρων ανθρώπων είναι διαφορετικό από των λευκών, όπως είχε υποστηρίξει παλαιότερα ο Eysenck, γιατί τέτοιου είδους συμπεράσματα συνάγονται από ποιοτικές αξιολογικές έρευνες, οι οποίες δε λαμβάνουν υπόψη για παράδειγμα τις δύσκολες συνθήκες ζωής που έχουν να αντιμετωπίσουν αυτά τα άτομα. Οι λεγόμενοι «ψευδοεπιστήμονες» που επιδίδονται σε εμπειρικές έρευνες του τύπου «οι συζητήσεις μεταξύ γονέων και παιδιών στο δείπνο συμβάλλουν στην υψηλότερη απόδοση των τελευταίων στο διάβασμα», εμμένοντας στο στοιχείο της αντικειμενικότητας και αγνοώντας πλήρως την κοινωνικοπολιτισμική πραγματικότητα δε θα μπορέσουν ποτέ να εξηγήσουν τους λόγους για τους οποίους η απόδοση αυτών των παιδιών στο σχολείο είναι χαμηλή. Θα ήταν λάθος οι εκπαιδευτικοί να απομονώνουν την επιστημονική τους αντικειμενικότητα από παράγοντες, όπως η κοινωνική τάξη και η πολιτισμική ταυτότητα που ουσιαστικά τη διαμορφώνουν.
Απαιτείται «τιμιότητα» προκειμένου να κατοχυρωθεί το δημοκρατικό δικαίωμα στην εκπαίδευση όλων των μαθητών που ανήκουν σε υποδεέστερους πολιτισμούς. Η τιμιότητα αυτή περιλαμβάνει την καταγγελία όλων των αντιδραστικών καθηγητών που θεωρούν ότι η διαπολιτισμική εκπαίδευση δεν έχει περιεχόμενο, καθώς και όλων των ερευνών που επισημαίνουν την έλλειψη ομοφωνίας στην πολυπολιτισμική συζήτηση χωρίς να προτείνουν εναλλακτικές παιδαγωγικές μεθόδους που να ανταποκρίνονται στις ανάγκες των παραπάνω μαθητών, ενώ παράλληλα εμμένουν στις υπάρχουσες καταπιεστικές δομές που ευθύνονται για τη φτώχεια και τη μίζερη ζωή τους. Η εν λόγω τιμιότητα περιλαμβάνει επίσης, την προσπάθεια να εκπαιδευτούν αυτά τα παιδιά όσο πιο σωστά γίνεται. Αυτό σημαίνει ότι όχι μόνο θα τους παρέχονται ίσες ευκαιρίες στην εκπαίδευση, αλλά και ότι θα καταπολεμηθούν όλοι εκείνοι οι κοινωνικοί και πολιτισμικοί παράγοντες που δημιουργούν τις δύσκολες συνθήκες στις οποίες ζουν. Αυτό που χρειάζονται αυτοί οι μαθητές είναι κοινωνική δικαιοσύνη και πολιτισμική και οικονομική ισότητα. Η δια- πολιτισμική εκπαίδευση δίνει τη δυνατότητα να επιτευχθεί η πολιτισμική δημοκρατία μέσω της παραγωγής πολιτισμού και όχι της αναπαραγωγής κυρίαρχων πολιτισμικών αξιών, όπως είναι, για παράδειγμα η επιβολή της αγγλικής γλώσσας στις υποδεέστερες πολιτισμικά ομάδες.