ΤΕΥΧΟΣ 2

ΤΕΥΧΟΣ 2

ΤΕΥΧΟΣ 2

'Ανοιξη 2004

EDITORIAL

Ανδρέας Καζαμίας, Δημήτρης Ματθαίου

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Το άρθρο επιχειρεί μια σύγκριση των κρατικών πολιτικών στην ανώτατη εκπαίδευση της Σιγκαπούρης και της Κύπρου, δύο μικρών χωρών που διατέλεσαν στο παρελθόν Βρετανικές αποικίες.

Το άρθρο επισημαίνει βαθιές διαφορές μεταξύ των δύο πολιτικών και υποστηρίζει πως αυτές μπορούν να εξηγηθούν από τα διαφορετικά δεδομένα σε τρεις τομείς :
(α) το βαθμό βιομηχανικής ανάπτυξης, (β) τις ανάγκες των αναπτυχθεισών στις δύο χώρες βιομηχανιών και (γ) το πολιτικό και πολιτισμικό συγκείμενο, και ειδικότερα, την ιεράρχηση αξιών στις δύο χώρες. Η τελευταία διαφορά καθορίζει σε μεγάλο βαθμό τον διαφορετικό τρόπο με τον οποίο τα δύο κράτη επιδιώκουν τη νομιμοποίησή τους.

H παρούσα μελέτη εξετάζει τις πολιτικές Εκπαίδευσης Ενηλίκων σε τριτοβάθμιο επίπεδο. Αναλύονται οι περιπτώσεις του Βελγίου και της Ιρλανδίας. Ιδιαίτερη έμφαση δίδεται στη σχέση αυτών των πολιτικών με τις γενικότερες εξελίξεις στην εκπαιδευτική πολιτική στην Ευρώπη, κι ειδικότερα με τις εξελίξεις που σχετίζονται με την Ανώτατη Εκπαίδευση μετά και την εκκίνηση της διαδικασίας δόμησης του Ευρωπαϊκού Χώρου Ανώτατης Εκπαίδευσης (Διακήρυξη της Bologna και Bologna Follow Up Process).

Η μελέτη συγκροτείται ουσιαστικά από τρία, αλληλεπιδρώντα, μέρη. Εκκινεί από τη θεωρητική συζήτηση αναφορικά
με τους πολιτικούς και οικονομικούς όρους συγκρότησης των πολιτικών για την Εκπαίδευση Ενηλίκων και την Ανώτατη Εκπαίδευση και
τη σχέση αυτών των πολιτικών με τις μακρο-οικονομικές στοχεύσεις μετά τη Συνθήκη του Μάαστριχτ και τις πολιτικές απασχόλησης, ειδικά υπό το φως της Ευρωπαϊκής Στρατηγικής για την Απασχόληση.
Ακολουθεί η συνοπτική φαινομενολογική παρουσίαση των δυο επιμέρους εθνικών περιπτώσεων. Η μελέτη καταλήγει στην συγκριτική- ερμηνευτική ανάλυση, εντοπίζοντας τάσεις αλλά και ερμηνευτικά ενδιαφέρουσες αποκλίσεις, που επιτρέπουν την ανάδυση και θεμελίωση προβληματισμών οι οποίοι σχετίζονται γενικότερα με την ευρωπαϊκή εκπαιδευτική πολιτική στα πεδία της Εκπαίδευσης Ενηλίκων και της Δια-Βίου μάθησης.

Η αναζήτηση, διεκδίκηση και σταθεροποίηση μιας ταυτότητας μοιάζει να είναι σήμερα κρίσιμο θέμα για άτομα, κοινωνίες, αλλά και κράτη. Οι τάσεις αυτές είναι παγκόσμιες και, βεβαίως, η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν αποτελεί εξαίρεση. Κάθε άλλο μάλιστα. Ο πολυεθνική και πολυπολιτισμική της συγκρότηση θέτει και την ίδια την ΕΕ σε διαδικασία αναζήτησης ταυτότητας, αφού η επιτυχής της διαμόρφωση θα επέτρεπε στην Ένωση να επιδιώξει ευχερέστερα τους μεγάλους της οικονομικούς και πολιτικούς της στόχους.
Το άρθρο αυτό θα ισχυριστεί πως τα εκπαιδευτικά συστήματα είναι κυρίως αυτά που καλούνται από τις πολιτικές της Ένωσης να επωμιστούν την υπό διαμόρφωση ταυτότητά της. Μέσα από την εκπαιδευτική της πολιτική, όπως θα υποστηρίξουμε, η ΕΕ επιχειρεί να διαμορφώσει νέες «παιδαγωγικές ταυτότητες». Κύριος σκοπός μας είναι να προτείνουμε μια τυπολογία «παιδαγωγικών ταυτοτήτων», που να περιγράφει τη διαπάλη μεταξύ των βασικών μεταρρυθμιστικών προθέσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των εδραιωμένων εκπαιδευτικών πολιτικών και παιδαγωγικών πρακτικών στα κράτη-μέλη της.

Η εργασία εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο οι έννοιες «πολίτης», «Ελληνική ταυτότητα» και «παιδεία του πολίτη» διαμορφώνονται δυναμικά κατά τα τελευταία τριάντα χρόνια από τη μία, σε σχέση με την επίσημη πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) για μια ενωμένη Ευρώπη των πολιτών και από την άλλη, σε σχέση με τις ποικίλες αντιδράσεις μερίδων της Ελληνικής κοινωνίας απέναντι στην ιδέα αυτή.  Υποστηρίζεται ότι η νεοελληνική ταυτότητα εξελίσσεται διαλεκτικά μέσα από τις ατομικές και συλλογικές εκλογικεύσεις των συμβολισμών που (ανα)παράγουν τόσο οι πρωτοβουλίες της ΕΕ για την ενίσχυση του Ευρωπαϊκού χαρακτήρα του πολίτη όσο και η στάση της Ελληνικής κοινωνίας απέναντι στον υποτιθέμενο εξ-Ευρωπαϊσμό της.  Έτσι, όροι όπως «Ελληνική ταυτότητα» αλλά και «Ευρωπαίος πολίτης» συνδέονται με  κοινωνικές πράξεις που συχνά αποτελούν προσπάθεια αντίστασης στον αυταρχισμό της κρατικής γραφειοκρατίας και των πολιτικών ελίτ.  Η απάντηση στα ερωτήματα του ποια είναι η ταυτότητα του νεοέλληνα πολίτη και ποια πρέπει να είναι η παιδεία του θα αναζητηθεί στην κριτική εξέταση τέτοιων πράξεων αντίστασης στο σχολείο και την ευρύτερη κοινωνία.

Η έννοια του πολίτη αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα του σύγχρονου στοχασμού, τόσο στο χώρο της κοινωνίας, όσο και στο χώρο της εκπαίδευσης. Στην παρούσα μελέτη διατυπώνονται μερικοί βασικοί προβληματισμοί γύρω από την έννοια του πολίτη στο πλαίσιο Συγκριτικής Παιδαγωγικής. Οι  προβληματισμοί αυτοί συσχετίζονται με το σύγχρονο ιδεολογικοπολιτικό, πολιτιστικό, οικονομικό, κοινωνικό και εκπαιδευτικό συγκείμενο. Το βασικό ερώτημα που τίθεται αφορά την έννοια του «πολίτη» του 21ου αιώνα και τις διαστάσεις της έννοιας αυτής που μπορεί να μελετήσει η σύγχρονη Συγκριτική Παιδαγωγική. Υποστηρίζουμε ότι στις ημέρες μας ο Homo Politicus, μπορεί και επιβάλλεται να γίνει και Homo Comparativus.